23
kwietnia 1863 roku Józef Wincenty Piotr Piłsudski poślubił swoją kuzynkę
Marię Billewiczównę. Zaraz po ślubie zamieszkali w Zułowie, leżącym w
odległości 60 kilometrów od Wilna. W tej miejscowości urodziło im się
pierwsze dziecko, córka Helena. W kilka lat później, 5 grudnia 1867 roku
przyszło na świat czwarte dziecko, drugi z kolei syn. Dziesięć dni później
niemowlę zostało ochrzczone imionami Józef Klemens. Po Józefie urodziło
się Piłsudskim jeszcze ośmioro dzieci, w tym dwoje zmarło.
W
Zułowie żyło się Piłsudskim zasobnie.
Wczesne dzieciństwo małego Ziuka – tak zdrobniale nazywano Józefa Piłsudskiego
– upływało beztrosko i w dostatku. Piłsudscy mieszkali w dużym,
modrzewiowym dworze.
Wewnątrz znajdowało się dwanaście obszernych pokoi.
Na ścianach wisiały portrety przodków. Przed oszklonym gankiem znajdowała
się brama wjazdowa ozdobiona herbowymi tarczami. Dookoła rozciągały się
sady owocowe i ogrody. Rzeka Mera otaczała dwór malowniczym półkolem.
Wpadały do niej dwa strumyki Paprotka i Zułówka. Wzdłuż rzeki ciągnął
się długi sad i piękna aleja świerkowa. Malowniczym zakątkiem był
zadrzewiony pagórek tuż nad rzeką. W lesie za folwarkiem, niedaleko dworu
znajdowało się piękne jezioro Piorun.
W
lipcu 1874 roku, pożar strawił dwór i wszystkie zabudowania. Ponieważ
majątek był zadłużony, rodzina Piłsudskich musiała przenieść się do
Wilna. Tam Piłsudski rozpoczął naukę w gimnazjum rosyjskim.
Jedenastoletni Józef, dotąd uczony przez prywatnych nauczycieli,
wychowywany był w duchu tradycji polskiej, w duchu patriotyzmu. Trudno mu
było przyzwyczaić się do szkoły rosyjskiej, w której tępiono wszelkie
przejawy polskości.
Ze
starych dokumentów wynika, że Ziuk trzy razy został ukarany aresztem
szkolnym; za rozmowę po polsku w szatni i za nieoddanie honorów na ulicy
generałowi i dyrektorowi gimnazjum. Piłsudski był raczej dobrym uczniem,
chociaż do lekcji nie zawsze był przygotowany. Zadania pisemne wykonywał
zadowalająco. W klasie był uważny, lecz szczególnego zainteresowania do
nauki nie wykazywał. Gospodarz klasy twierdził, że Piłsudski posiada
zdolności do matematyki. W pracach szkolnych szczególnie się nie angażował.
Nie sprawiał kłopotu swoim nauczycielom. Józef był bardzo ambitnym i żywym
chłopcem.
2
września 1884 roku zmarła mu matka. Jej brak odczuła boleśnie cała
rodzina. To na tej schorowanej kobiecie spoczywał przez ostatnie lata trud
wychowywania licznej gromadki dzieci i prowadzenia domu. Stawało się to z
roku na rok coraz trudniejsze, gdyż rodzina Piłsudskich bardzo zubożała.
Gdy
w 1885r. Józef ukończył gimnazjum, musiał podjąć studia, by zdobyć
zawód i w przyszłości zarabiać na utrzymanie siebie i rodziny. Józef Piłsudski
wybrał studia medyczne w Charkowie.
